Odjekuju rafali – Miroslav Feldman

Ponekad čuješ:
šapat
žamori
s jednog na drugi kraj.

Gdje su dva tri druga
tu je i zavičaj.

Sviće. Put je dalek.
Talasaju se ranci.
Prolaze modra brda
i potoci
i klanci.

U svijesti burna snaga
borbe
koja teče.
U srcu ljuta rana
ko žeravica peče.

Osveta! –
Ječe šume.
Kolona sigurno hoda.
U čvrstoj ruci puška.

U oku sloboda.

_________________________________________________________________________
Miroslav Feldman je rođen u Virovitici, 28. 12. 1899. Studirao je medicinu u Zagrebu i Beču. Nakon fakulteta vratio se u Hrvatsku gde je radio kao lekar u Virovitici, Pakracu, Osijeku, Sarajevu i Zagrebu. Tokom Drugog svetskog rata pridružio se Narodnooslobodilačkom pokretu u Hrvatskoj gde je organizovao sanitetsku službu. Književnu karijeru započeo je kao pesnik, ali je najznačajniji kao dramatičar. Pisao je psihološke drame s elementima groteske te dela s naglašenom socijalnom kritikom u kojima satirički progovara o pojavama u hrvatskoj provinciji i o životu viših društvenih slojeva. Preminuo je u Zagrebu, 30. maja 1976. g.

Na fotografiji: Spomenik narodnom heroju Žikici Jovanoviću, na mestu njegove pogibije, kod sela Radanovci.

Jovanović Milana Živorad Žikica Španac – preuzeto sa sajta znaci.net –

Rođen je 1914. g. u Valjevu, Srbija. Profesionalni revolucionar i borac protiv fašizma.
Osnovnu školu završio je u Valjevu, i upisao se u gimnaziju. U ranoj mladosti, kao đak valjevske gimnazije, došao je u dodir s naprednim omladinskim i radničkim pokretom. Želja za naukom i saznanjem, kao i dodir s naprednim radničkim pokretom, uticali su na njegovo revolucionarno opredjeljenje. Zbog pokazivanja marksističkih pogleda na svet, isključen je iz valjevske gimnazije, pa je školovanje nastavio u Beogradu. Posle završetka gimnazije, studirao je jugoslavensku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kao student, bio je još angažiraniji u svim političkim akcijama kojima su rukovodili komunisti Beogradskog univerziteta. Zbog svoje političke aktivnosti i opredijeljenosti za radnički pokret, primljen je u članstvo KPJ 1935. godine.

Godine 1937, pred diplomski ispit, napustio je studije i otišao, kao dobrovoljac, u Internacionalne brigade u Španiju, gdje se borio na strani španske Republike. Pred polazak u španski nacionalno oslobodilački rat, rekao je roditeljima da ide na studije u Francusku. U Internacionalnoj brigadi pokazivao je neizmjernu hrabrost, požrtvovanje i revolucionarni zanos. U vrijeme nacionalno oslobodilačkog španskog rata nalazio se u prvim borbenim redovima u Andaluziji, u odbrani Madrida i na svim drugim fontovima, ili je liječio rane. U Španiji je dobio deset rana. Oduševljen i zanesen revolucionarnom borbom španskog naroda, pisao je svojoj majci, koju je neizmjerno volio:

“Majko, ja nisam mogao ostati slep i gluh. Za dozive čovječanstva. Ja to nisam mogao. Ja volim čovjeka. Ti si mi udahnula tu ljubav. Razumi to i, molim te, oprosti mi što sam ti nanio bol. Tebi i ocu…”

S ostalim borcima internacionalnih brigada, iz Španije se povukao u Francusku, gdje je oko godinu s ostalim interbrigadistima prebacivan iz logora u logor. Septembra 1940. godine vratio se u Jugoslaviju, gdje ga je čekala Specijalna policija, zatvorila ga i podvrgla ispitivanju. I pored batina, mučenja na razne načine, Žikica se izvanredno držao pred policijom.

Kad je pušten iz zatvora, nastavio je svoju političku djelatnost. On je osjetio i vidio fašističko divljanje u Španiji i znao što fašizam znači u Evropi i Jugoslaviji. Zato se još odlučnije prihvata borbe protiv njega.

U aprilskom ratu 1941. g. — kada su fašistička Njemačka, Italija, Mađarska i Bugarska napale Jugoslaviju — htio je da se dobrovoljno bori protiv fašističke najezde. Međutim, oficiri bivše jugoslavenske vojske nisu ga primili kao dobrovoljca.

Odmah posle okupacije radio je na pripremi ustanka. Prikupljao je oružje i bio politički aktivan. OK KPJ za Valjevo 25. juna 1941. godine donio je odluku o formiranju Valjevskog NOP odreda. Odred je formiran 11. jula 1941. godine. Međutim, Žikica je još ranije formirao Rađevsku četu, i postao njen komesar. Ova četa je izvela prvu akciju kojom je oglašen ustanak naroda Srbije.

Sedmog jula 1941. godine, u selu Bela Crkva kod Valjeva, održan je tradicionalni Ivanjdanski vašar, na raskrsnici kod seoske crkve. Predsjednik općine, koji je ostao da radi i pod okupacijom, čuo je da će doći komunisti da drže zbor, pa je naredio da se narod još prije dvanaest časova raziđe kućama. Dio naroda se razišao, a dio se sklonio od oka predsjednika u kafanu i najbližu okolinu, i iščekivao najavljeni zbor. Oko 17 čas. naišla je Rađevska partizanska četa sa svojim političkim komesarom Žikicom Jovanovićem. Ispod lipe pred kafanom održavao se zbor. Govornici su istupali jedan za drugim, a posljednji je govorio Žikica. Govor mu je bio pun oduševljenja, rodoljublja i poziva u borbu za oslobođenje. Govor je završio riječima: ,,U ime Komunističke partije Jugoslavije, pozivam vas u borbu protiv okupatora i svih izdajnika naše zemlje”.

Posle završenog zbora i prijavljivanja dobrovoljaca, partizani su napustili mjesto zbora, toplo ispraćeni od prikupljenog naroda, koji je u njima video nadu u oslobođenje. Bio je sumrak. Tek što su partizani krenuli uz potok, stigao ih je student Vladan Bojanić i obratio se Žikici:

– Dođoše dva žandara posle vas, i eno ih te kundacima rastjeruju narod.

Žikica je brzo krenuo u pravcu kafane. Kad su opazili da im se približava, žandari su mu povikali:

– Ruke u vis!

Žikica nije ustuknuo niti se uplašio, već je viknuo žandarima:

– Dole oružje!

Jedan žandar je opalio metak, i zrno je prošlo pored Žikičine glave. Prekaljeni španski borac i politički komesar Rađevske čete, brzo je kleknuo i preciznom vatrom pogodio obojicu izdajnika. Zatim je ustao, prišao im i obratio se okupljenom narodu riječima:

– Ovako će proći svak ko digne ruku na naš narod.

Odlučan, hrabar, samopožrtvovan i beskompromisan borac ostao je do kraja života. Kao pravi revolucionar i komunist, neumorno je radio na razvijanju NOB. Bio je na dužnostima komesara Rađevske partizanske čete, komandanta bataljona, a nešto kasnije komesara bataljona u Valjevskom NOP odredu. Posle povlačenja partizanskih snaga za Sandžak, posle I neprijateljske ofanzive, ostao je u zapadnoj Srbiji. S preostalim borcima bio je u neprekidnim borbama s nadmoćnijim njemačkim i nedićevsko – četničkim snagama; januara 1942. godine postao je član štaba Grupe odreda zapadne Srbije i učestvovao u žestokim borbama kod sela Ba i Planinice, kod Mionice, u selu Komiriću kod Krupnja, i u rejonu Valjeva. U februaru je učestvovao u borbama južno od Valjeva, na planinama Maljenu i Povlenu, a 13. marta 1942. hrabro je poginuo u selu Radanovcu, u borbi protiv nedićevaca i četnika. Novi Valjevski NOP odred dobio je ime “Žikica Jovanović Španac.”

Narodnim herojem Jugoslavije proglašen je 6. jula 1945. godine.

Posle oslobođenja Jugoslavije akcija Rađevačke partizanske čete izvedena 7. jula 1941. je proglašena za Dan ustanka naroda Srbije.