Na klancu – Josip Cazi

Tamo kod Trnavca,
gdje se nad Klancem stijene dižu,
gole litice i oštre vrleti,
tamo gdje se uz cestu
popaljene kuće ko grobovi nižu,
brijegovi sniježni, nikad neoteti –
– čuj kako vihor u osvetne dane,
nemilo goni smrznute oblake
i bije ledom ličke partizane.

Domovino majko, sinovi Ti slavni,
ko džinovi se penju uz krševe gole
i brane životom jer Te žarko vole,
Tvoje vite gore i pitome ravni.

Selo Klanac gori, tuđin ga zapali
stoka bolno muče, djeca suze liju,
fašisti im majke u kola uprežu,
nemoćne starce lancima vežu,
očeve, braću kundacima biju –
plijen za sobom vuku i krv liju.

Oj, koliko bola i krvavih priča piše se u Lici:
Partizani gdje ste, gdje ste osvetnici?

Tamo kod Šijanovog klanca, gdje bjelasaju sniježni vrhovi,
po ledu i kršu gdje se rađaju orlovi,
tamo je četa Orešković Marka, junaka ratnika smjela,
niz klance
i gudure,
crne košulje rušila
sa hiljadu strijela.

Šijanov klanac u Lici, 5. 9. 1942. g.

-Štampano u broju 1 “Crvene zvijezde”, listu bataljona “Marka Oreškovića”, krajem januara 1943. g.
___________________________________________________________________________________________
Josip Cazi (Čepin, kod Osijeka, 16. 3. 1907 — Zagreb, 22. 11. 1977.), publicista, pisac, učesnik Narodnooslobodilačke borbe, društveno – politički radnik SFRJ i SR Hrvatske.
Roditelji su mu bili seljaci bezemljaši, te su radili na pustarama veleposednika. Majka mu je umrla 1914., a otac streljan kao vojni begunac pred kraj rata, pa je Cazi neko vreme bio u domu za ratnu siročad. Kao dvanaestogodišnjak zaposlio se u građevinarstvu, a zatim uči mašinbravarski zanat u dve zanatske radionice.
Od septembra 1920. aktivan je član SKOJ-a ali je uskoro zatvoren i prognan u Čepin. Vrativši se u Vukovar, završio je zanat i radio na osnivanju radničkog omladinskog sportskog društva, te je 1924. postao sekretar Saveza radničke omladine.
Kad je krajem 1927. otkrivena ilegalna štamparija lista „Mladi boljševik“, Cazi je osuđen na 5 godina zatvora. Nakon robije u požarevačkoj kaznionici, interniran je 1933. godine u Vukovar.
Krajem 1941. odlazi u partizane, u Liku, te postaje rukovodilac partijskog biroa u bataljonu „Marko Orešković“. 1942. g. bio je komesar II ličkog partizanskog odreda, zatim II slavonskog, pa rukovodilac Agitpropa komisije poverenstva CK KPH i Oblasnog komiteta za Slavoniju, urednik i saradnik partizanskih listova. (izvor – Wikipedia)

– Na fotografiji: Marko Orešković zvani Krntija, rođen 3. aprila 1896.g., u selu Široka Kula kraj Gospića, ubijen u mestu Očijevo kod Drvara, 20. oktobra 1941.; učesnik Španskog građanskog rata i Narodnooslobodilačke borbe, član CK KPH i CK KPJ, jedan od organizatora ustanka u Lici 1941. i narodni heroj Jugoslavije.

“Osnovnu školu završio je u selu. U proleće 1912. otišao je, zajedno s grupom seljana, na rad u Nemačku. Posle početka I svetskog rata 1914., vratio se u Liku, i sledeće godine bio mobilizovan u austrougarsku vojsku. Najpre je služio u Otočcu, zatim je prekomandovan u mornaricu u Puli, gde je, kao ložač, ukrcan na brod “Sant Ištvan”, koji je 11. juna 1918. torpediran u Jadranskom moru, ali je Orešković uspeo da se spasi. Kao protivnik Austrougarske monarhije i pristalica ujedinjenja svih južnoslovenskih naroda, često je dolazio u sukob s pretpostavljenima. Slom Austrougarske zatekao ga je u Širokoj Kuli, gde je došao na dopust zbog smrti majke.

U novoj državi je ponovo stupio u mornaricu, ali i brzo došao u sukob s komandantom broda. Posle zatvora, odlazi u pilotsku školu.

Godine 1927. primljen je u KPJ. Zbog revolucionarnog političkog rada među radnicima i kritike ondašnjih vlastodržaca, dolazi u sukob s policijom. U augustu 1929. je uhapšen, a zatim, od Državnog suda za zaštitu države u Beogradu, osuđen na 5 godina robije, koju je izdržao u Sremskoj Mitrovici i Lepoglavi.

S robije Orešković je proteran u rodno selo, ali on odlazi u Sloveniju, gde ga opet hapse; posle zatvora u Ljubljani i Mariboru, proteruju ga u Široku Kulu. No, on beži u Zagreb, i tamo nastavlja politički rad. God. 1936. ilegalno odlazi preko Austrije, Švajcarske i Francuske, u Španiju, gde se, najpre kao mitraljezac u 2. bataljonu 129. internacionalne brigade, a zatim kao vodnik i partijski rukovodilac u bataljonu, bori protiv fašizma za slobodu španskog naroda. Posle povratka iz Španije, 1939., hapsi ga zagrebačka policija, i posle nekoliko meseci provedenih u zatvoru u Zagrebu, Beogradu i ponovo u Zagrebu, puštaju ga posle štrajka glađu. Na I konferenciji KPH 1940. izabran je za člana CK KPH. No, policija ga opet hapsi i sprovodi u Lepoglavu, ali on 1940. uspeva da pobegne iz zatvora i da borbu nastavi u ilegalnosti. Oktobra 1940. učestvuje u radu V zemaljske konferencije KPJ u Zagrebu, i na njoj biva izabran za člana Centralnog komiteta KPJ.

Kao prekaljenog revolucionara i iskusnog borca, posle okupacije zemlje, CK KPJ upućuje ga u Liku zbog organizovanja oružanog ustanka. U strahovitom ustaškom teroru, neumorno obilazi sela i zbegove naroda, stiže i u Drvar, priprema ustanak, organizuje ustaničke partizanske snage.

U oktobru 1941. postavljen je za političkog komesara štaba Grupe NOP odreda za Liku, koji je tada formiran, a istog meseca i za prvog političkog komesara glavnog štaba Hrvatske. No, nije stigao da se posveti ni jednoj ni drugoj dužnosti. Ubijen je 20. oktobra 1941., u zabačenom selu Očijevu, prilikom njegovog povratka iz Drvara u Liku.

Narod u Lici ispevao je o njemu mnoge pesme i stvorio legendu. Mesec dana posle njegove smrti, prvi partizanski bataljon formiran u Hrvatskoj dobio je naziv bataljon “Marko Orešković”, a njegovo ime nosila je i prva partizanska brigada Hrvatske, odnosno kasnije 1. brigada 6. ličke proleterske divizije.

Narodnim herojem Jugoslavije proglašen je 26. jula 1945. godine.”

Preuzeto iz knjige “Narodni heroji Jugoslavije”.