Iako neće doći – Radovan Zogović

– majkama, udovicama, sestrama crvenoarmejaca koji su pali na našim poljanama –

Ja znam puti su njini nedohodni i oni nikad neće
stići na rodna polja, pod trepetne brezove sjene,
niti će kucnuti u okna, kao da bace proso,
ni ozariti majke, ni sestre tavne, ni žene,
ni pogladiti rukom dijete zlatokoso;
i neće sjesti na traktor, što drhti pred prvim skokom,
niti će s nožicama zaći pod mokro jabukovo drveće,
ni dati mašini ulja –
ko ljekar kapi u oko.

Nikada neće stići… Al oni u mojoj domovini žive:
žive u onima koje su prošla ista tanad ubojita,
u djeci koja na rađanju dobiju njihova imena;
u božurima žive, u krizantemama, u šumi perunika,
i obnavljaju se po zakonu godišnjih doba i mijena,
besmrtnošću trava, biljaka, cvjetova i žita.
Ko ruzmarin rastu, cvjetaju ko kadive –
ko žarke bulke –
uz mermer spomenika!

Nikada neće stići. Al, pavši – pali su licem
k zemlji, da krv joj dadu iz rane ravno u rane,
da joj imena šanu, da šapnu zavjetne poklike.
I žive:
zavjete njihove šapuću nadgrobne trake,
imena vaša šapću lahoru bijele latice,
njihove poklike zbore svirale od zovike;
i trube dječačke, od kore s vrbove grane,
trubeći proljeću našem,
trube njihove znake!

Ja znam: puti su njini nedohodni i oni neće doći.
Ali, vi u srcu znajte – za bankom, u tkačkom stanku,
u grkoj tuzi nad knjigom koju su čitali,
i nad klasalim poljem, i kuća kad pucka u noći,
i kad pjevate sinu pjesmu uspavanku –
u srcu znajte:
po zemlji na kojoj su pali
oni govore i žive – iako neće doći…


  • Radovan Zogović –  jedan od najvećih jugoslovenskih pesnika 20. veka. Rođen u selu Mašnici u Gornjem Polimlju (Andrijevica, Crna Gora).Tokom studentskih dana u Skoplju upoznaje se s marksističkom literaturom, pridružuje se radničkom pokretu, delujući u Zagrebu i Beogradu, i postaje komunist.
    Tokom 1930-ih je bio jedan od glavnih protagonista “sukoba na književnoj levici”.
    Učesnik je Narodnooslobodilačke borbe.
    Nakon oslobođenja, predstavljao je jednu od najznačajnijih ličnosti kulturnog i političkog života. Posle izbijanja sukoba jugoslovenskog rukovodstva sa Sovjetskim Savezom 1948., isključen je iz KPJ i stavljen u kućni pritvor.
    Delimičnu rehabilitaciju doživljava tek tokom 1960-ih.
    Među njegovim delima, ističu se: “Prkosne strofe”, “Na poprištu”, “Artikulisana riječ”, “Žilama za kamen”, “Lično, sasvim lično”, i druge.
  • Na fotografiji: Komandant pešadijskog bataljona, Major V. Romanenko (u sredini) govori o mladom izviđaču kaplaru Viktoru Žaivoronokovu (Виктор – Витя Жайворонок). Godine 1941. Viktor se pridružio partizanima, a 1943. je dobrovoljno ušao u jedinice Crvene armije. Odlikovan je ordenom Crvene zvezde. Snimljeno u Starčevu, Jugoslavija, oktobra 1944. g. Autor fotografije: Анатолий Егоров.- http://xn--80aaadoe4brmdtt.xn--p1ai/index.php/2012-11-08-09-12-30/221-l-r–.html
  • Poeziја Zogovića i na stranici: www.facebook.com/Radovan.Zogovic.Poet