Brijanje zarobljenih četnika na Neretvi

Partizani briju zarobljene četnike, koji su potom pušteni na slobodu, u toku bitke na Neretvi, marta 1943.

Bitno je napomenuti da partizani nikog od zarobljenih četnika nisu ubili, o čemu najbolje svedoči izveštaj četničkog komandanta Petra Baćovića Draži Mihailoviću od 18. marta 1943:

Ovog momenta vratilo se 10 Crnogoraca nikšićke brigade koji su bih zarobljeni kod boljševika. Oni pričaju: zarobljenih je 90 u noćnom napadu… Od svih zarobljenika pušteno je 10 starih. Ostale su zadržali. Zarobljenike su vodili pred Peka Dapčevića koji ih je korio. Ubili nisu nikoga.

Partizani su većinu četnika smatrali zavedenim i prisilno mobilisanim seljacima, odnosno potencijalnim partizanskim borcima. Nakon što bi im objasnili da su “nesoj” (najgora zamisliva uvreda za Crnogorca) koji se bori za okupatora, velikodušno bi im ponudili priliku da se iskupe, i okrenu oružje protiv Talijana i Nemaca.

Četnici koji su ostajali u partizanskim redovima morali su proći ritual brijanja. Brijanje, osim što je imalo strogo vojničku i higijensku svrhu, očito je bilo upriličeno i da ponizi zarobljene dojučerašnje neprijatelje, koji su potom kao novi ljudi stupali u partizanske redove.

S druge strane, one četnike koji bi odbili da stupe u partizanske redove, po povratku među svoje saborce čekala je prilično čudna sudbina. Četnički vođa Draža Mihailović je 19. marta naredio da se četnički borci, koje su partizani puštali, odmah zatvaraju u logore:

Sve puštene četnike iz boljševičkog ropstva zatvorite u odvojene logore daleko u pozadinu i ne dozvolite nikakvo mešanje sa ljudstvom radi sprečavanja širenja defetizma, zbog čega su ih komunisti i propustili.

U takvoj situaciji, izbor je bio ostati sa oružjem u ruci među partizanima, ili se razoružan vratiti četnicima i biti zatvoren u logor.

Fotografiju napravio čuveni partizanski fotograf Žorž Skrigin.